Deprecated: mysql_connect(): The mysql extension is deprecated and will be removed in the future: use mysqli or PDO instead in /home/users/ssep/public_html/forum/_php/libs/db.php on line 13
Warszawskie Forum Oświatowe
Dzisiaj jest środa, 29 czerwca 2022 r.
Imieniny: Benita, Piotr, Paweł
 

Przykłady standardów osiągnięć szkolnych w edukacji biologicznej

Wprowadzenie

W oparciu o "Podstawy programowe ..." należy przystąpić do budowania konkretnych programów nauczania. Jednak zadanie to wykonać można tylko wówczas, gdy, korzystając z zapisów zawartych w "Podstawach ...", opracuje się standardy osiągnięć oczekiwanych od uczniów na końcu każdego z etapów kształcenia w zakresie danej dziedziny edukacji. Standardy owe powinny wyznaczyć etapowe i finalne cele, niezbędne przy konstruowaniu nowych programów kształcenia. Język opisu tych celów powinien być specyficzny - winien mieć postać na tyle zoperacjonalizowaną (ujęcie czynnościowe), by stwarzać jak najmniej wątpliwości w chwili dokonywania oceny osiągnięć ucznia - ma umożliwić precyzyjną ocenę jego osiągnięć na poziomie podstawowym i pełnym.

Trudno byłoby założyć, że wszystkie cele kształcenia dadzą się opisać w postaci mierzalnych, oczekiwanych osiągnięć uczniów, ujętych w standardy etapowe. Należy więc odróżnić standardy osiągnięć od standardów wymagań. Te ostatnie, w oczywisty sposób pochodne wobec tych pierwszych, są od nich węższe i wskazują, które rodzaje osiągnięć i na jakim poziomie będą poddane pomiarowi decydującemu o ocenie szkolnej. Tak więc w procesie kształcenia należy mieć na uwadze w pierwszej kolejności standardy osiągnięć, ale ocenę szkolną, z konieczności, opierać na standardach wymagań, a więc na tych osiągnięciach, których pomiar jest pożądany i możliwy w warunkach szkolnych.

Niniejszy materiał odzwierciedla początkowy etap prac nad standardami osiągnięć szkolnych w zakresie edukacji biologicznej. Do zbudowania odpowiednich opisów, zwanych standardami osiągnięć uczniów, wykorzystane muszą zostać przede wszystkim wykazy kompetencji, jakie uczniowie ci powinni osiągać po każdym z etapów kształcenia. Dobrze sformułowane kompetencje cechuje kontynuacja i rozwój.

Opis rozwoju wybranych kompetencji biologicznych

W ramach edukacji biologicznej uczeń powinien, w cyklu kształcenia ogólnego, uzyskać 5 głównych kompetencji, rozpisanych w "Podstawach programowych ..." na cztery etapy kształcenia.

Pięć głównych kompetencji przedmiotowych w edukacji biologicznej to:

  1. Gromadzenie, opracowywanie, interpretowanie i integrowanie wiedzy z różnych dziedzin, koniecznej do wyjaśniania zjawisk i procesów biologicznych.
  2. Prowadzenie obserwacji i doświadczeń oraz interpretowanie ich wyników.
  3. Rozpoznawanie i określanie cech układów żywych, analizowanie związków między ich budową, funkcjonowaniem i środowiskiem życia z uwzględnieniem rozwoju i ewolucji.
  4. Postrzeganie organizmu człowieka jako integralnej całości i kształtowanie zdrowego trybu życia.
  5. Dostrzeganie sposobów ingerencji człowieka w środowisko przyrodnicze, ich wartościowanie i projektowanie pożądanych zmian.

Uczeń na wszystkich etapach kształcenia powinien rozwijać, z różnym nasileniem, każdą z tych kompetencji, tzn. składające się na nią wiadomości, umiejętności i postawy. By móc ten rozwój prześledzić, wyróżnić należy kilka aspektów każdej z kompetencji. Postęp ucznia w różnych aspektach może przebiegać z różnym nasileniem w kolejnych etapach edukacji. Standardy osiągnięć zawierają opisy oczekiwanego rozwoju każdej z tych kompetencji na czterech etapach edukacji.



Przykład oczekiwanego rozwoju kompetencji 2

"Prowadzenie obserwacji i doświadczeń
(w terenie naturalnym lub antropogenicznym, w pracowni, w ramach hodowli)
oraz interpretowanie ich wyników"

Aspekty analizowanej kompetencji:
  1. Dobór obiektu badań
  2. Planowanie obserwacji, pomiarów i doświadczeń
  3. Prowadzenie obserwacji, pomiarów i doświadczeń
  4. Zbieranie i dokumentowanie wyników obserwacji, pomiarów i doświadczeń, analiza zebranych danych
  5. Ocena wartości zebranych danych i wnioskowanie na ich podstawie
Oczekiwany rozwój kompetencji w poszczególnych jej aspektach:

ad. 1. Dobór obiektu badań

  • Uczeń przypadkowo i okazjonalnie wybiera przyrodniczy obiekt swego zainteresowania - obserwacji (zazwyczaj tylko makroskopowy).
  • Uczeń obserwuje obiekt (zazwyczaj makro-, czasami mikroskopowy) wskazany (dobrany) przez nauczyciela (podręcznik), w zakresie cech określonym ogólnie.
  • Uczeń obserwuje obiekt (mierzy, prowadzi doświadczenie na obiekcie) wskazany przez nauczyciela i ma świadomość przyczyn takiego a nie innego doboru zarówno obiektu, jak też obserwowanych (mierzonych, badanych doświadczalnie) jego cech.
  • Uczeń konsultuje z nauczycielem dobór obiektu obserwacji (pomiaru, doświadczenia) oraz zakres obserwowanych (mierzonych, badanych doświadczalnie) jego cech.
  • Uczeń samodzielnie dobiera obiekt swoich obserwacji oraz zakres obserwowanych (mierzonych, badanych doświadczalnie) jego cech.

ad. 2. Planowanie obserwacji, pomiarów i doświadczeń

  • Uczeń wykazuje gotowość do obserwowania przyrody (np. okazjonalnie i spontanicznie podejmuje niesystematyczne obserwacje przypadkowo dobranych obiektów), nie kieruje się żadnym planem.
  • Uczeń podejmuje często niezbyt precyzyjnie określone obserwacje (pomiary) inspirowany i naprowadzany przez nauczyciela (nie planuje ich sam). W efekcie uczeń dostrzega możliwość i zasadność prowadzenia zaplanowanych obserwacji (pomiarów) w celu uzyskania istotnych informacji o otaczającej go przyrodzie.
  • Uczeń dostrzega potrzebę planowego prowadzenia obserwacji (pomiarów) dla zebrania tych właśnie informacji, które z jakiegoś powodu są dla niego istotne. Podejmuje takie obserwacje ukierunkowywany w swych planach przez nauczyciela. Uczeń dostrzega też możliwość zaplanowanego ingerowania w przebieg obserwowanego zjawiska dla uzyskania modyfikacji jego przebiegu i zebrania danych nieosiągalnych dzięki samej obserwacji. Podaje niedokładne pomysły prostych doświadczeń inspirowany i ukierunkowywany przez nauczyciela.
  • Uczeń dość dokładnie planuje obserwacje (pomiary, doświadczenia) dla zebrania tych informacji, które w toku poznawania przezeń przyrody określa jako istotne. W swych planach ukierunkowywany jest przez nauczyciela.
  • Uczeń samodzielnie i dokładnie planuje obserwacje, pomiary i doświadczenia, korzystając z konsultacji z nauczycielem i częściowo uwzględniając istniejący i dostępny dla siebie stan wiedzy w zakresie prowadzonych badań.

ad. 3. Prowadzenie obserwacji, pomiarów i doświadczeń

  • Uczeń prowadzi obserwacje (pomiary) bardziej jakościowe niż ilościowe, zazwyczaj bez żadnego (poza swymi zmysłami) wyposażenia.
  • Uczeń prowadzi obserwacje (pomiary) w zakresie dość dokładnie określonym (zazwy-czaj bada jeden parametr), podejmuje czynności uporządkowane, czasami wydłużone do kilku dni, używa prostego wyposażenia (np. lupa, miarka, waga sprężynowa).
  • Uczeń prowadzi obserwacje (pomiary, proste doświadczenia) w sposób precyzyjny co do zakresu badanych (czasem kilku) cech obiektu (procesu), czasem parotygodniowe, używa całego potrzebnego wyposażenia dostępnego w pracowni.
  • Uczeń prowadzi fragment zespołowych badań obiektów (procesów) przyrodniczych, mając pełną świadomość zakresu obserwacji (pomiarów, doświadczeń) własnych i ich znaczenia dla zespołowo poszukiwanego wyniku. Zespół bada wiele aspektów obiektu (zjawiska) w sposób planowy, często wydłużony w czasie i czasami przy użyciu wyposażenia laboratoryjnego trudno dostępnego w szkole.

ad. 4. Zbieranie i dokumentowanie wyników obserwacji, pomiarów i doświadczeń, analiza zebranych danych

  • Uczeń ustnie formułuje ogólny, jakościowy wynik obserwacji.
  • Uczeń krótko - słownie, graficznie lub symbolicznie (rysunek, schemat) - zapisuje przebieg i ogólny wynik obserwacji (doświadczenia) lub tabelarycznie zapisuje wyniki pomiarów.
  • Uczeń analizuje zebrane dane i zapisuje wyniki pomiaru (obserwacji, doświadczenia) w postaci wykresów ukazujących prawidłowość ogólną, ilustrowaną przeprowadzonym badaniem.
  • Uczeń używa komputera do sporządzenia dokumentacji przeprowadzonych badań (zgodnie z możliwościami szkoły i domowymi możliwościami ucznia).
  • Uczeń używa komputera do zbierania oraz do ilościowej analizy danych (zgodnie z możliwościami szkoły i domowymi możliwościami ucznia).

ad. 5. Ocena wartości zebranych danych i wnioskowanie na ich podstawie

  • Uczeń wyciąga z badania proste wnioski jakościowe, nie wątpi w wiarygodność zebranych danych.
  • Uczeń ma świadomość potrzeby dokonywania powtórzeń pomiarów (obserwacji, doświadczeń) z powodu działania przypadkowych czynników zakłócających ich przebieg, wyciąga z badania (pomiaru) proste wnioski jakościowe i ilościowe, nie uogólnia ich i nie odwołuje się do znanych prawidłowości przyrodniczych.
  • Uczeń ma świadomość, że prowadzona przez niego obserwacja (pomiar, doświadczenie) ilustrują pewną znaną prawidłowość przyrodniczą i w swym wnioskowaniu odnosi się do niej, szukając w uzyskanych wynikach potwierdzenia tej prawidłowości.
  • Uczeń na podstawie uzyskanych wyników obserwacji (pomiaru, doświadczenia) wyciąga wnioski prowadzące go do odkrycia prawidłowości wcześniej mu nieznanej.
  • Uczeń na podstawie uzyskanych wyników obserwacji (pomiaru, doświadczenia) wyciąga wnioski prowadzące go do odkrycia prawidłowości wcześniej mu nieznanej. Podejmuje próby pogłębienia swej wiedzy i potwierdzenia uzyskanych wyników w naukowej wiedzy przyrodniczej.
Dynamika oczekiwanego rozwoju kompetencji w cyklu kształcenia ogólnego

By określić oczekiwane osiągnięcia uczniów na poszczególnych etapach kształcenia, należy rozpisać każdy z omówionych powyżej aspektów kompetencji w tabeli, z uwzględnieniem poziomów wymagań - podstawowego i pełnego. Warto zwrócić uwagę, że poziom osiągnięć uznany za pełny na danym etapie kształcenia, może być uznawany za podstawowy na etapie następnym.


Powered By RiseNet CMS © 2022